Twitter Facebook
Welkom op mijn website, hier laat ik me graag vinden! - en ook in het gewone leven, trouwens. Ik ben Henk Medema, theologisch onderzoeker, spreker. Hou van lezen en hardlopen (maar zelden tegelijk), en van Jezus, en van mijn vrouw Tineke, mijn kinderen en kleinkinderen. Let's be in touch!
Lees mijn blog en volg me op twitter.
Henk Medema
29
JANUARY

De messias leren, Israël kennen, Jezus liefhebben

Noem eens iets waar je het niet makkelijk over eens wordt. De Amerikaanse presidentsverkiezingen? Het klimaat? De Islam? De vluchtelingen? Israel.

Een paar weken geleden zaten we in een Zuid-Hollands zaaltje met een zestig, zeventig mannen en vrouwen (vrijwel geen jongeren als ik me goed herinner). Ze hadden daar vier avonden lang vier moeilijke en omstreden thema’s op tafel gelegd, en die avonden met een aardige woordspeling HARTHOREND genoemd. Dat moest je dus doen, luisteren met je hart. Men vond blijkbaar dat ik wel goed de avond over Israel kon begeleiden, en ik zei nog ja ook. Nadat mijn iPhone navigatie me eerst bij de plaatselijke bridge-vereniging had gebracht (een tak van sport waarvan ik niet eens weet wat het is!), begreep ik, bij de juiste zaal aangekomen, dat het er daar om ging te proberen bruggen te slaan. Dankzij de rest van de aanwezigen, die het inderdaad niet eens konden worden maar heel vriendelijk bleven, reisde ik om een uur of half elf met een ietwat dubbel gevoel met m’n hybride auto weer oostwaarts.

Zou ik het nog eens wagen, iets over Israel te zeggen? Ik ben er vaak geweest, heb er veel over gelezen en gestudeerd, erover gesproken en geschreven. Israël is een belangrijk thema in het centrum van de Schriften, waar je noch rechts noch links omheen kunt. Politiek niet, theologisch niet, bijbels niet, hóe je er ook over denkt. Als titel van een boek kwam ik de intrigerende uitdrukking tegen ‘de Messias leren’ - en daar moest ik meer van hebben. Dit is het boek: De Messias leren: Israël en de volken - Gods weg nieuw leren lezen, door Edjan Westerman [Boekencentrum, Zoetermeer, 2015, € 29,90].

 

Dit boek las ik ‘toevallig’ rond die avond in Zuid-Holland, en op een of andere manier had ik er toen twee kernwoorden erbij: Israël kennen, en Jezus liefhebben.

Een avonturenroman kan spannend zijn - kan dat ook het geval zijn met een theologisch boek over Israël? Wat mij betreft bleef de spanning er goed in: de auteur volgt wat hij noemt de (alternatieve) canonieke lijn (380), en die blijkt bij hem ‘gewoon’ rechtdoor te lopen: eerst Tenach (het Oude Testament) en dan het Nieuwe Testament, als een vervolg op dezelfde lijn. Er is volgens Westerman een tweedelige canon (187), en beiden volgen ze een consequente route; pas aan het slot komen we bij de ontknoping. Op die route leer je Israël kennen. Ik moet wel zeggen: behalve consistent en de lezer constant betrokken houdend bij het betoog, is deze aanpak ook wel wat verwarrend, want je zou telkens alvast willen weten hoe de schrijver over bepaalde subthema’s denkt. Maar nergens kun je worden afgeleid (afgezien van de voetnoten, die nogal eens inhoudelijk materiaal bevatten dat eigenlijk in het betoog zelf thuishoort) van de hoofdlijn: de belofte van God aan Israël, en aan de Messias, en hoe het heil tot de volken komt.

 

De plaats van de volken ten opzichte van Israël

Hoe verhouden de lijnen zich met elkaar? Wat is de rol die de volken moeten spelen ten opzichte van Israël? Volgens Westerman gaat het erom nederig te leren samen met Israël (35); de volken zijn rondom het kamp van Israël gelegerd (50). Dat betekent: rondom de Messias: de Messias is het verbond (met een wat gezochte vertaling van Markus 14:23) (219), zoals het in Jesaja 49:8 staat. Maar ook in Jesaja 53, waar volgens de auteur Jezus Zelf de knecht bij uitstek is, temidden van het volk dat ook de knecht is. De (priesterlijke) roeping om de volken tot kedoesja (heiliging) van de Naam te brengen is door Hem werkelijkheid geworden (326), dát is wat Christus wil - maar daartoe was de vleeswording nodig (Jh1:14), de incarnatie, die Westerman ook verbindt met Israël: het is de ‘invlezing’ van de Messias in Israël (202, 369). Een van de vele interesante zienswijzen die je zeer nieuwsgierig maakt naar meer uitwerking dan dit boek geeft.

De Pinksterdag is volgens Westerman niet de geboorte van de kerk, maar het feest wordt gevierd omdat de God van Isaël zijn belofte in het midden van Israël waarmaakt (359). Maar wat dan van de relatie met de Messias? De christelijke ecclesiologie (theologie over de Kerk) is ‘geheel ont-Joodst’ (360), zegt de auteur, en hij lijkt daarmee te duiden op het totaal verwaarlozen van de Joodse elementen die in het Nieuwe Testament te vinden zijn, vooral in de vele Tenach-citaten. Maar is zij ook niet juist vaak ‘ont-Jezus’t’?

 

De eschatologische rol van Israël

Een grote rol speelt in het betoog van Westerman ‘de achtste dag’ (102) naar Lv8:35, 9:1 en andere plaatsen: na de zeven dagen van heiliging komt de achtste dag, de tikoen olam, de wederherstelling van alle dingen (104, 367, 385vv). Het gaat om de roeping van Israël als priestervolk temidden van de volken (72, 90, 102), en daarin vernemen wij (aldus de auteur) de voetstappen van de Heilige richting Sion (368). En ook in Openbaring worden Israël en de volken nog onderscheiden: de 144.000 naast de grote menigte uit de volken (234). Het lijkt me, mét de auteur, belangrijk om de plaats te zien die Israel krijgt in de eindtijdelijke verzoening.

Westerman keert zich sterk tegen een structureel vervangingsdenken, waarin hij wat mij betreft, vooral als we zijn canonieke lijn volgen, helemaal gelijk mag hebben. Maar ik had gehoopt dat hij nu eens grondig zou ingaan op recente dogmatici als N.T. Wright, maar de behandeling van diens visie (185) wordt op teleurstellende wijze veel te kort samengevat

Wat me nog meer prikkelt: hoe verder ik door Westerman’s boek heen lees, des te meer vraag ik me af hoe hij het allemaal dan wél ziet? Zijn punten lijken vaak te ‘scoren’, maar wat is dan het alternatief? Meebidden met Israël als priesterlijk centrum (350)? Messiaans vieren met Israël (365)? Op de momenten waarop je beslissingen verwacht, blijft hij erg vaag; het volgende citaat (358): ‘In de schatkamer van Israël is ook voor de leerlingen van Messias Jesjoea veel te vinden. Dit geldt ook voor de intern-Joodse bezinning op historische en hedendaagse ontwikkelingen binnen het Jodendom met betrekking tot onderwerpen als de roeping en de van Israël gevraagde avoda, de halacha, het zionisme, het wonen in het land, de houding tegenover de staat en het omgaan met secularisatie, om maar een aantal onderwerpen te noemen.

Concreet houdt dat in dat de leden van het volk Israël - los van de vraag of dat politiek opportuun of haalbaar is - als een wachter van God de volken oproepen ruimte te geven aan God, die zijn volk wil laten terugkeren naar zijn land. Ook als God daarbij spreekt over plaatsen en gebieden die buiten door mensen getrokken lijnen vallen (370). We moeten wegen van verzoening zoeken (370v), en komen tot verootmoediging (374). Maar hoe kritisch, of helemaal niet, moeten we dan tegenover Israël zijn, als je het betoog hoort over antizionisme als moderne vorm van antisemitisme (378)?

Het goede van dit boek is dat het vragen opwerpt. Het probleem van dit boek is dat het nauwelijks een begin maakt om die vragen te beantwoorden; waar dat wél gebeurt, zou je meer onderbouwing verwachten.

 

Jezus liefhebben

De Messias leren: dat is essentieel. Israël kennen, Gods volk, prachtig! Want terwijl ze het nu écht nog niet zijn, worden ze het straks bij de wederkomst van Christus echt wél:  instrument van wereldwijde sjaloom. Maar kun je weigeren Jezus lief te hebben en tegelijk de beloften van God claimen? Hoe is dat bij het Israël van nú? Past zoiets überhaupt bij de plannen van JHWH? Kun je zó, eerbiedig gezegd, met de Geest door één deur? Dit boeiende boek van Westerman laat ons achter met meer vragen dan wenselijk is. De kloof tussen Israëls Messias enerzijds en Jezus blijft een pijnlijk punt. We desperately need a bridge.

TwitterTwitterfeed @medema

Ps123:1 - TRAPPENLIED. Tot U omhoog richt ik mijn ogen, die woont in de hemel; zie, zoals de ogen van slaven zijn op de hand van hun heren…
De kerk als #kampvuur - dit weekend komt de recensie @vuurbaak THE CAMPFIRE STORY - REND COLLECTIVE https://t.co/l37NJqHfOb via @YouTube
@gapert gefeliciteerd met je echtgenote!