Henk Medema
13
DECEMBER

De Hobbit, of: Daarheen & Terug

Peter Jackson is zijn Hobbit-verfilming in drie delen begonnen, en iedereen vroeg zich af: waarheen? Een boekje van zo’n 300 bladzijden in drie films, hoe wil je dat doen? En dan? Nu is de trilogie afgesloten. We zijn weer terug. Een beetje anders dan in het boek eindigen we precies op het punt waarop je nieuwsgierig gaat worden naar Lord of the Rings, drie delen.
Het moet gezegd worden dat het derde deel inhoudelijk meer betekenis heeft dan de beide vorige delen. Het is eigenlijk niet passend om details uit de film te vergelijken met het boek, want het spreekt eigenllijk vanzelf dat appels en peren verschillend zijn. Toch zitten er genoeg elementen in die tot nadenken stemmen, zelfs (zoals andere recensenten ook hebben geconstateerd) stukjes die Peter Jackson en zijn team zelf hebben bedacht en toegevoegd. Lees rustig verder: geen spoilers, alleen een reflectie over de grote lijn.
 

Zo begon het. Op een middag in 1930, terwijl Tolkien aan de universiteit van Oxford, waar hij werkte als hoogleraar Engelse taal, correctiewerk deed, schreef hij verstrooid op een blaadje papier: ‘In een gat in de grond woonde een Hobbit.’
‘Daarheen en weer terug’ werd de subtitel van het boek. Laten we nog eens teruggaan naar het begin van De Hobbit. Hier maken we kennis met Bilbo, en ik citeer: ‘Deze hobbit was een zeer welgestelde hobbit, en zijn naam was Balings. De Balingsen hadden sinds hobbitheugenis in de buurt van De Heuvel gewoond en men beschouwde hen als zeer respectabel, niet alleen omdat de meesten van hen rijk waren, maar ook omdat ze nooit een avontuur beleefden of iets onverwachts deden; je wist bij voorbaat wat een Balings op welke vraag ook zou antwoorden, zonder dat je de moeite hoefde te nemen het hem te vragen. Dit is het verhaal van een Balings die wél een avontuur beleefde en tegen wil en dank volkomen onverwachte dingen deed en zei. Hij mag dan misschien het respect van zijn buren verloren hebben, maar – welnu, je zult zien of hij er uiteindelijk beter van werd.’
Daarheen. En weer terug. Dit is de spannende vraag die in dit kleine epos aan de orde gesteld wordt: ben je bereid uit je comfort zone te stappen? Is dat goed? Word je daar beter van?  In Lord of the Rings (LOTR) is de jongere neef van Bilbo, Frodo, de hoofdpersoon, en draait het avontuur steeds meer om de magische kracht van de Ring. Die is er ook wel in De Hobbit, en heeft ook daar het vermogen zijn drager onzichtbaar te maken, maar hier is de aantrekkingskracht meer gelegen in de Arkensteen, en in de enorme schat van de Eenzame Berg, waarnaar de draak Smaug een machtsgreep heeft gedaan. De echte vraag voor Bilbo (en voor de Dwergen, met name Thorin Eikenschild) is: gaat hij ook voor die begeerte bezwijken? Of kan iemand de kop van de Draak (de Slang) vermorzelen? - zoals het met een zinspeling op het zondeval-verhaal uit de Bijbel wordt uitgedrukt in het boek en in de film. Heeft de draak een zwakke plek?
Het moet gezegd worden dat dit thema weer terug is in de laatste film. Er is veel weggevallen uit het verhaal, en er is heel veel actie toegevoegd met verbijsterende special effects, vaak overdone, niet te volgen en ongelofelijk. Maar er zitten weer, voor wie wil denken, belangrijke thema’s in.
Sommige ervan worden al te oppervlakkig aangeraakt, zoals de woorden van Tauriel (ik noem het verband nu niet, om geen spoiler te geven) over liefde: ‘Dit doet pijn! als dit liefde is, wil ik het niet!’ En het antwoord dat ze krijgt: het doet pijn omdat het echt is. Nogal dunnetjes in het verband. En de ombuiging van het slotgedeelte, teneinde te kunnen dienen als prequel van LOTR, is een beetje geforceerd. Gandalf vraagt Bilbo naar de Ring, maar het grote belang ervan wordt niet benadrukt. De gastvrijheid van Bilbo aan het eind, contrasterend met de spijt die hij aan het allereerste begin toonde bij het brutale binnendringen van gasten in zijn huis, komt niet echt uit de verf. Maar wat wel weer terecht centraal staat is de innerlijke tweestrijd van Thorin Eikenschild, die is aangetast door de drakenziekte, en in eerste instantie vindt dat al dat goud in de Eenzame Berg veel meer waard is dan alle mensenlevens. We  zien hem dan vereenzaamd en verbitterd zien zitten temidden van het vele goud - maar tenslotte maakt hij een keus. Wat ook helder naar voren komt, op verschillende punten, is het vader-zoon motief dat Tolkien in zijn verhaallijn een plek had gegeven. En ziedaar, Stapper blijkt er te zijn, al is zijn echte naam nog geheim.
Misschien nog belangrijker is dat de grondtoon van Tolkiens boek dwars door al het lawaai heen weer zichbaar is geworden. Die is, denk ik: het goede komt niet door kracht noch door geweld, maar door radicale (diepgewortelde) keuzes en daarna consistente gewenning (habituatie), discipline, geloof in wat niet zichtbaar is. Hoe dat met bijbelse motieven te maken heeft? - je bent welkom om dat zelf te bedenken…
Aan het slot wordt het, vond ik, heel aantrekkelijk om maar weer te beginnen met LOTR. Toch maar niet gedaan. Ik ben door het donker met m’n kleinzoon naar huis gewandeld.
 

Laat hier een reactie achter



0 Reactie(s):

Recente artikelen

12
september
Ik houd mezelf JHWH voor, voortdurend’ (Psalm16:8) ‘Waak over mij, God!’ (Psalm 16:1)   Soms (vaak, misschien wel altijd) weet

Lees verder >>

01
september
interTXT   U6   Vijfentwintig kilometer boven NImes vind je zonder problemen het plaatsje Uzes. Wij zijn daar wel eens

Lees verder >>

23
july
Zou het niet prachtig zijn als er zo’n tempel was, net als bij Ezechiël, waaruit een rivier stroom die leven

Lees verder >>

Bekijk het blogarchief