Henk Medema
13
OCTOBER

Een cultuur van angst

De Amerikaanse Pulitzer-prijswinnaar Marylinne Robinson (bekend van haar boeken Home, Gilead, Lila) schreef enige weken geleden in de New York Review of Books een column over de angstcultuur van de Verenigde Staten onder de titel FEAR . Aanleiding waren de recente schietpartijen en de telkens weer oplaaiende discussies over wapenbezit. Angstcultuur speelt in nogal wat recente Amerikaanse bestseller-boeken een rol, zoals John Williams’ Butcher’s Crossing (over de trek naar het westen) en Ta-Nehisi Coates’ Between the World and Me (over rassen-segregatie). In haar column graaft Robinson een spade dieper dan alleen maar de handel in kalashnikovs. We komen, waarempel, onszelf tegen: de Lage Landen, Europa.  De godsdienstoorlogen, maar ook het heden. Het christendom, en ook de islam. Ik analyseer de analyse, en als je me volgt, belanden we in de angstcultuur van Nederland.
 

Amerika is, zo zegt Marilynne Robinson, in veel opzichten een christelijk land - ‘we lijken ons dat niet te realiseren, want anders zouden sommigen van ons zich misschien nog wel driemaal bedenken over het feit dat wij onze lieve Heer associëren met onwetendheid, onverdraagzaamheid en oorlogszuchtgheid’.
Onmiddellijk daarop vervolgt ze: ‘Amerika is ook een land vol angst, en angst is geen christelijke levenshouding’. En ze voert ons terug naar lang vervlogen eeuwen, toen het christelijke geloof militair verdedigd moest worden (zonder succes, voegt ze daaraan toe, behalve [!] in de Lage Landen). Maar nu komt het: eigenlijk was het anders van wij denken, want degenen die de Pilgrim Fathers, de puriteinen en de hugenoten vervolgden, werden daartoe gedreven DOOR ANGST VOOR HEN.
De protestanten waren dwaalgeesten in de ogen van de aanhangers van de Spaanse koning (en van de Franse koning, als het over de hugenoten gaat), en vormden in hun ogen een levensgroot gevaar. Ze werden beschouwd zoals wij nu  kijken naar de islam en dus naar de Arabische vluchtelingen uit het Midden-Oosten. Overigens is ‘ons’ Amerikaanse (en Europese!) christendom dat nú als bedreigd gezien wordt, grotendeels niet meer dan een sociologisch, cultureel en ethnisch fenomeen, zo voegt Robinson eraan toe.
Stel je voor dat je (als ikzelf even een voorbeeld mag bedenken) in een tijdmachine verplaatst naar eind september 1574, naar de belegerde stad Leiden kon gaan. Lastig om te praten met de meesten van de Spaanse soldaten die zich daar verschanst hebben, maar er zijn (veronderstel ik even) toch een aantal Nederlandse overlopers die aan hun kant meevechten. Dan kun je, als je zeventiende-eeuws Hollands spreekt, de vraag stellen: ‘waar vechten jullie eigenlijk voor? Waarom moet dat nou?’ Zo iemand zou je verbaasd en ietwat angstig antwoorden: ‘Nou, dat is toch wel duidelijk? Het gaat tegen de oranjegezinden, die calvinisten. Stel je voor dat we ze gewoon laten begaan - dan maken we straks geen deel meer uit van het rijk van Philips, de zoon van de machtige keizer Karel! Dan worden straks alle beelden in de kerken stukgeslagen, zoals dat acht jaar geleden ook al op heel veel plekken gebeurde! Dan gaan we naar een totale anarchie, en stort alles in elkaar, de politiek, de economie, álles!’
 
Tot zover over die angstcultuur. Ik vrees dat het wel duidelijk is. Maar ik ben bang dat we ook het bijbehorende probleem herkennen: leiders die niet de moed hebben om angst weg te nemen bij de mensen. In de politiek: regeerders die ernstige dingen alleen maar met diplomatieke, electoraal doordachte woorden bemantelen. In de kerk: voorgangers (of oudsten, of welke term bij jullie ook maar gebruikelijk is) die over serieuze problemen zwijgen. In - christelijke of seculiere - organisaties: bestuurders die bezorgde medewerkers niet weten te bemoedigen.
Zo blíjft de angstcultuur, en werkt ze verstikkend, tot ze explodeert.
Laat me uit de rake blog van Jan Wolsheimer (@eeuwigheid) mogen citeren over de stad Bangdat:
'Toch leven veel mensen in de stad Bangdat. Ze zijn Bangdat hun eigen veiligheid in het geding is, dat ‘we’ overspoeld zullen worden door vreemdelingen die onze cultuur zullen infecteren. We zijn Bangdat we geen baan meer zullen vinden, er niet genoeg huizen zijn of genoeg voedsel. We zijn Bangdat het toch allemaal geen zin heeft en we willen ons hoofd liever wegdraaien.'
Gods volmaakte liefde drijft de vrees uit - maar dan moet je die liefde wel met elkaar delen.
 

Laat hier een reactie achter



0 Reactie(s):

Recente artikelen

14
october
Koning Willem Alexander komt óók, op 31 oktober 2017, in de Domkerk in Utrecht, en ik mag er met honderden

Lees verder >>

08
october
Geloof in iets dat groter is dan wat jezelf bent. ‘Goedertierenheid’ noemt NRC-columnist Bas Heijne dat, ‘bevlogenheid’ mag het van

Lees verder >>

30
september
VEILIG, HEILIG, ENIG   ‘De HEER is mijn licht, mijn heil, wie zou ik vrezen? Bij de HEER is mijn

Lees verder >>

Bekijk het blogarchief