Henk Medema
04
MARCH

Leiderschap vanuit wie je bent: niets te verliezen, alles geven

Wat is er in het begin van de eenentwintigste eeuw allemaal aan de hand op het gebied van ‘leiderschap’? De mensen van de moderne twintigste eeuw hadden er formules voor: een soort maatschappelijk contract, hiërarchische verhoudingen tussen leiders enerzijds en volgelingen anderzijds. Zo konden leiders hun volgelingen in de gewenste richting krijgen. Met macht is op zichzelf niets mis; het is een aspect dat bij menselijke relaties hoort. Maar zonder vertrouwen kan het niet: vertrouwen én gezag zijn samen leiderschap.

 

Het eind van leiderschap

Bij deze tijd hoort volgens Barbara Kellerman een radicaal andere manier van denken; zij schreef een boek getiteld ‘The End of Leadership’. Je kunt, betoogt zij, geen leider zijn als je niet begint een volger te zijn. Authenticiteit gaat boven autoriteit. Wat je bent, is belangrijker dan wat je als gezag inbrengt. Moreel, levend, organisch leiderschap (Ghandi, Martin Luther King, Moeder Theresa, Mandela) wordt pas erkend in een leven van openheid en kwetsbaarheid. Een leider is niet een verdediger van z’n eigen zorgvuldig opgestelde piketpaaltjes, zegt Simon Walker. Je kunt jezelf  alleen ‘vermenselijken’ door jezélf te worden. Dat noemen we authenticiteit, en het voelt niet altijd comfortabel, integendeel: er komt gauw pijn in mee. Mensen kunnen geen business-units worden.

Van de Britse puriteinse voorganger Joseph Hall is de uitspraak ‘God Loveth Adverbs’: onze Heer is niet in de eerste plaats bezorgd of wij iets goeds doen, maar of we iets goed doen. Leiderschap is niet dat je van mensen ‘iets maakt’, maar dat je met hen meeloopt op de weg die uiteindelijk gevoed moet worden door hun persoonlijke bronnen.

 

Relationeel volgen is leiden

Uit een recent proefschrift over leiderschap citeer ik een 21e-eeuwse leider: ‘In de late avond zit ik nog wat na te denken over de praktijk van zinvorming door dialoog. (…) Ik ken onze huidige situatie niet, en zeker ken ik onze toekomst niet. In het begin van mijn loopbaan dacht ik dat de leider degene moest zijn die alle antwoorden had … Maar die wereld is al lang voorbij. De onderwerpen zijn te complex dan dat één persoon ze kan begrijpen of oplossen. (…) Morgen kom ik niet met een sterke visie en richting; in plaats daarvan zal ik vragen stellen en instrumenten voor dialoog aanreiken. Als we onze weg willen vinden door deze onzekerheid, dan moeten we er samen doorheen.’

Dat is heel wat anders dan we in vorige generaties dachten, toen ijzer en beton het materiaal was van leiderschap. Walker spreekt over ‘leiden vanuit je eigen identiteit, met niets te verliezen en alles te geven’. Tegenover scheppend leiderschap (te groot zelfvertrouwen, paternalisme), definiërend leiderschap (gedrevenheid, ambitie), aanpassend leiderschap (wantrouwen, overgevoeligheid), verdedigend leiderschap (verdenking, overgevoeligheid), plaatst hij undefended leadership, leiden als een kind, met de vrijheid om te falen, gebaseerd op een strategie van vertrouwen. In leiderschap is de basis van zelfverdediging contraproductief, je wint er geen mensen mee. Walker wil macht of gezag niet afschaffen, hij is er zeker geen voorstander van dat leiders zich als lijders profileren - maar autoriteit, invloed en aandacht mogen nooit een doel worden. Het gaat wezenlijk om het waarderen en stimuleren van mensen, en daarvoor is het nodig zorgvuldig relaties op te bouwen. Bottom-up of top-down is geen goede definitie. Onze leefwereld bestaat uit steeds gecompliceerdere vormen; geen mens kan alles, niemand is alles, nooit weet iemand alles. En dus wordt aan relationele elementen steeds meer belang toegekend.

Dit ‘leiderschap met de snelheid van relaties’ is het zodanig leiden van een organisatie dat daarbij voortdurend gelet wordt op de menselijke verhoudingen. De feedback komt dan niet meer van een gezaghebber boven je, maar van een veelheid van leiders op eenzelfde niveau elkaar omringend. Dat is geen afwezigheid van gezag, maar een andere vorm ervan.

 

De weg is het doel

Brian McLaren schreef in 2014 een boek ‘We Make the Road By Walking’  - dit is het punt: je begint niet met een stel regels, die de weg van A naar B definiëren; de start is bij A, de weg kan misschien wel tot Z leiden, en de gezamenlijk gekozen richting bepaalt de andere plaatsen tussen B en Y die op de route zullen komen te staan. Niet het vertrekpunt bepaalt de toekomst, maar de weg. De weg is het proces, en het proces is juist het doel.

Dit brengt ons terug bij hetzelfde kernpunt: nederigheid, of ‘ontlediging’ (Gr. kenosis). Jezus beschouwde zijn God-zijn niet als iets om er beter van te worden, maar gebruikte het om dienaar van allen te worden, zoals Paulus beschrijft in Filippenzen 2. Om Heer te worden moest Jezus Zichzelf ontledigen. Hij gebruikte zijn Godheid als dienaar voor allen.

Het leiderschap was op zichzelf geen doel. Toch kwam Jezus daar uit, door deze diepte: de hoogste plek in hemel en op aarde kwam toe aan Christus, de Heer. Zo ‘leidde Hij vele zonen tot heerlijkheid’ (Hebreeën 2:9). Ieder van hen krijgt een nieuwe weg, naar een nieuwe menselijke identiteit, verbonden met Christus. Hoe kun je onze cultuur een zodanige inhoud geven dat ieder mens de drager wordt van een geheiligd project: zijn of haar authentieke zelf worden? Het antwoord is, in een vrije weergave van Walker, een nieuw paradigma, misschien wel dat van het Nieuwe Testament.

 

The Undefended Leader: out of who you are, with nothing to lose, with everything to give.

Simon P. Walker, Carlisle 2010



 

Laat hier een reactie achter



1 Reactie(s):

Rien van Burg
17 dec 2017
Henk, bedankt voor deze woorden. Wie kon zo geven als Deze?

Recente artikelen

12
september
Ik houd mezelf JHWH voor, voortdurend’ (Psalm16:8) ‘Waak over mij, God!’ (Psalm 16:1)   Soms (vaak, misschien wel altijd) weet

Lees verder >>

01
september
interTXT   U6   Vijfentwintig kilometer boven NImes vind je zonder problemen het plaatsje Uzes. Wij zijn daar wel eens

Lees verder >>

23
july
Zou het niet prachtig zijn als er zo’n tempel was, net als bij Ezechiël, waaruit een rivier stroom die leven

Lees verder >>

Bekijk het blogarchief