Henk Medema
04
MARCH

Twelve Years A Slave

Deze film wil je niet zien. En toch moet dat wél, als ‘t maar even kan.
Ooit Amazing Grace (2007) gezien? Een christelijke film over slavernij in de negentiende eeuw in Amerika. Kun je in alle rust bekijken. Nogal beschaafd, zeker in vergelijking met deze film.
Dit is ook een film over slavernij, de negentiende eeuw, Amerika. Het authentieke verhaal van een zwarte Amerikaan die gewoon in Saratoga, NY woonde, met vrouw en kinderen,  en die toen tijdens een zakenreis werd gekidnapt en via Washington naar New Orleans werd afgevoerd in slavernij. Een gruwelijke tijd, die twaalf jaar duurde, van 1841 tot 1853. Uiteindelijk wordt hij bevrijd via de tussenkomst van een zekere Bass, in de film een kleine rol, gespeeld door Brad Pitt.
 

Het is bijna niet om aan te zien, en toch is het filmisch en dramaturgisch gezien een schitterende productie, waarvoor een Oscar is toegekend. Maar de werkelijkheid die wordt weergegeven is meer dan schokkend, des te meer omdat het een nauwkeurige weergave is van wat er historisch gebeurd is. Solomon Northup, de hoofdpersoon, heeft zijn verhaal zelf te boek gesteld. Een keurige film mocht het dus niet worden, er is bruut geweld, fysieke naaktheid, openlijke seksualiteit, grove verkrachting.
In dat alles laat de film zien dat de werkelijkheid van tóen te maken heeft met de verdorvenheid van mensenharten die we ook nu nog helemaal herkenen. We kijken in de spiegel. Precies zoals toen ziet de westerse cultuur er natuurlijk niet meer uit, maar de mensenhandel van de eenentwintigste eeuw is niet minder verschrikkelijk. Nog erger is dat een mens gewoon, en keihard, met z’n eigen zondige ziel geconfronteerd wordt.
 
Er is over allerlei details veel te zeggen, maar ik wil graag een paar hoofdpunten noemen die wezenlijk zijn in de verhaallijn, en er zoveel schokkende herkenbaarheid aan verlenen.
Ten eerste: de onverschilligheid van de (meest blanke) bovenlaag, die rustig meedoet aan het fenomeen van slavenhandel. Mensen zijn dingen, meubilair, waarop je af en toe in het voorbijgaan leunt. En voorzover er geen actieve participatie is, gaat toch het leven gewoon door. Een scene waarin ‘Platt’ (zoals de hoofdpersoon door de slavenhandelaren was genoemd) als straf in een strop bungelt aan een boom, en maar net kan overleven door zich met z’n tenen af te zetten van de grond - en waarin alles om hem heen gewoon z’n gang gaat: spelende kinderen, vrouwen die huishoudelijke klussen doen.
Ten tweede: de ‘christelijke’ vroomheid, die je als christen met bioscoopstoel en al door de grond laat zakken. Niet alleen de nog goed bedoelde vrome preken waarvan soms fragmenten door de slavernij-taferelen heen klinken. Maar nog erger, als de bijbelteksten zelf worden geciteerd voor het eigenbelang van de meesters: ‘De slaaf die de wil van zijn meester gekend heeft, maar niet gedaan, die zal met vele slagen geslagen worden’ - en veelbetekenend wordt daaraan toegevoegd: ‘… met ZEER vele slagen’. Dat gebeurt dus ook, en we zien de gruwelijkste ranselpartijen.
Derde punt: de on-menselijkheid van mensen. Een welgevallen in het lijden van anderen, het beschouwen van mensen als bron van vuig gewin en als seksueel bezit, als object van ongelimiteerde wreedheid. In de film heb ik geen enkele expliciete verwijzing gezien naar de hedendaagse mensenhandel - dat zou ook prekerig geworden zijn - maar je voelt het er ijzersterk doorheen komen. Hier houdt al het goede van ‘la condition humaine’ op. Als ‘Platt’ is gedwongen een medeslavin, Patsey, te geselen, breekt hij in tranen zijn viool aan stukken, het laatste dat hem nog herinnerde aan het goede leven van weleer.
Een vierde aspekt dat ik wil noemen is de totale afwezigheid van gerechtigheid. Het is wat Gary Haugen in zijn onlangs verschenen boek The Locus Effect ‘de gebroken pijplijnen’ van de rechtvaardigheid noemt. Platt neemt iemand op woord van eer in vertrouwen, en de vertrouwenspersoon breekt dat woord; de brief aan z’n familie die hij had weten te schrijven, gaat letterlijk in rook op. Naarmate het verhaal vordert, zie je steeds meer de angst in de ogen van ‘Platt’ en van de andere slaven. Patsey vraagt hem uitdrukkelijk haar te helpen om dit leven te verlaten, want het is ondragelijk.

Het beeld dat deze film ons meegeeft, is om te huilen - maar als je de bioscoop alleen met natte ogen verlaat, is dat niet voldoende. Deze beelden moeten je kwaad maken over het verleden én over het heden, en aanzetten tot actie, waar ook de moderne slavernij ‘toevallig’ onze paden kruist.

Laat hier een reactie achter



0 Reactie(s):

Recente artikelen

14
october
Koning Willem Alexander komt óók, op 31 oktober 2017, in de Domkerk in Utrecht, en ik mag er met honderden

Lees verder >>

08
october
Geloof in iets dat groter is dan wat jezelf bent. ‘Goedertierenheid’ noemt NRC-columnist Bas Heijne dat, ‘bevlogenheid’ mag het van

Lees verder >>

30
september
VEILIG, HEILIG, ENIG   ‘De HEER is mijn licht, mijn heil, wie zou ik vrezen? Bij de HEER is mijn

Lees verder >>

Bekijk het blogarchief