Henk Medema
01
NOVEMBER

Vandaag Allerheiligen, opwinding over de Kerk

Op 31 oktober 1517 werden Luther’s 95 stellingen gepubliceerd. Met een hamer vastgeslagen aan de deur van de Slotkapel in Wittenberg, of waren ze al eerder op de post gedaan (mailed or nailed)? - dat weten we niet echt zeker. Dat de de jonge professor uit Wittenberg de datum van publicatie had bedoeld als 1 november, Allerheiligen, is wel zeker. Op deze katholieke feest- en gedenkdag werden er veel theologen in de universiteitsstad verwacht, en Luther wilde dat er dan een ernstig en stevig debat zou losbreken onder theologen; daarom schreef hij de stellingen ook in het latijn. Eigenlijk wilde hij niet een discussie over de status van de heilige Rooms-katholieke kerk, maar over de status van mensenzielen. Want daarmee werd gesjoemeld, meende hij, in de aflaathandel.

 

Zijn hele leven heeft Luther deze strijd gestreden, de strijd rond de ziel van een mens. ‘Wir sind bettler. Hoc est verum. ‘ (‘Wij zijn bedelaars, dat is waar’) - stond op een briefje dat op de schrijftafel van Luther werd aangetroffen, bij zijn sterven op 18 februari 1546.

Het thema van aflaathandel is vijfhonderd jaar later geen onderwerp van discussie meer. In de Dom in Utrecht, waar wij met een volle kerk op 31 oktober vijf eeuwen reformatie hebben gevierd, lag het accent anders. De prediking ging over de gelijkenis van de verloren zonen uit Lukas 15, en René de Reuver, scriba van de Protestantse Kerk Nederland, legde de nadruk hierop: God ziet ons. Niet: de vraag of wij God kunnen zien als Degene die ons rechtvaardigt, maar dat de Vader óns ziet, in liefde en erbarming - zoals Rembrandt zijn beroemde schilderij over de verloren zoon maakte, en zoals de (katholieke!) priester Henri Nouwen het evangelie beschreef in zijn boek Eindelijk thuis.

 

Waar gáát het nu om in het evangelie? ‘Wij zijn arme bedelaars.’ Zijn we ook zondaars? In zekere zin niet meer, want Paulus spreekt over ons zondaar-zijn in de verleden tijd: ‘toen wij nog zondaars waren, is Christus voor ons gestorven’ (Romeinen 5:8). Wij zijn gerechtvaardigd in Christus, daar heb je geen aflaat voor nodig, wist Luther. En daar kon hij zich over opwinden, zoals stelling 65 en 66 het zeggen: wat de kerk voorheen verkondigde, waren de schatten van het evangelie, waarmee men de mensen ving; wat de aflaatverkopers nu doen, is de rijkdom van de aflaatverkoop vangen om er een kerk, de Sint-Pieter, mee te bouwen.

De kerk. Dit is de spannende en boeiende vraag van 2017. Wat is de kerk, het lichaam van Christus, en hoe maakt zij Christus zichtbaar? Zijn we ook als lichaam van Christus ‘zondaar’? De wereldwijde kerk, maar ook de locale gemeente bestaat uit mensen die allemaal stuk voor stuk echt zondaars waren, en zelfs in zekere zin nog steeds, simul iustus et peccator. Kan de kerk ook zo genoemd worden: simul iusta ac peccatrix? Of zelfs in die andere (rare) uitdrukking: casta meretrix, een kuise hoer? Dat er op 31 oktober 1517 iets belangrijks gebeurd is, daar kan geen twijfel over bestaan, en dat de reformatie daarna een voortgaand proces moest gaan worden - zoals anderhalve eeuw later in Nederland Jococus van Lodensteijn in de Nadere Reformatie zei - Ecclesia reformata et semper reformanda - jawel. Maar gaan we daar wat mee doen, de dag na Hervormingsdag?

Kunnen we ons daarover in 2017 met alle ernst opwinden? En wat doen we met die gevoelens over Gods kerk, of over ‘onze’ kerk? All die heiligen, hébben wij daar wat mee? Of gaat iedereen gewoon verder z’n eigen stellingen aanplakken en z’n eigen discussie voeren, na Hervormingsdag 2017? Just asking.

 

Laat hier een reactie achter



0 Reactie(s):

Recente artikelen

12
september
Ik houd mezelf JHWH voor, voortdurend’ (Psalm16:8) ‘Waak over mij, God!’ (Psalm 16:1)   Soms (vaak, misschien wel altijd) weet

Lees verder >>

01
september
interTXT   U6   Vijfentwintig kilometer boven NImes vind je zonder problemen het plaatsje Uzes. Wij zijn daar wel eens

Lees verder >>

23
july
Zou het niet prachtig zijn als er zo’n tempel was, net als bij Ezechiël, waaruit een rivier stroom die leven

Lees verder >>

Bekijk het blogarchief